III оройуоннаҕы чабырҕах курэҕин түмүгэ

Чабырҕах саха норуотун биир мындыр айымньыта буолар.  Тылы-өhү имитэргэ, уhулуччу умнуллубат түгэннэри, үөрүүнү-көтүүнү, сүргэ өрө күүрүүтүн, сөҕүү-махтайыы тылларынан хоhуйарга, олох куhаҕан өрүттэрин,  итэҕэhи-быhаҕаhы, сыыhаны-халтыны сытыы-кылыс тылларынан хоhуйарга дьарыгын таhынан, элбэх тылы-өhү ойго тутар дьоҕуру сайыннарар мэйии улэтин эрчийэр дьоhуннаах фольклор биир коруҥэ буолар.

Yгэскэ кубулуйбутунан,  III оройуоннаҕы оскуолаҕа киириэн иннинээҕи саастаах оҕолорго чабырҕах курэҕэ олунньу 28 күнүгэр, куйаар нөҥүө «Родничок» уhуйаан иилээhининэн-саҕалааhынынан буолан ааста. Курэххэ барыта оройуон 24 уhуйааныттан  чабырҕаҕы соҕотохтуу ааҕыыга 36 кыттааччы, бөлөҕүнэн ааҕыыга 25 бөлөх, барыта холбоон 142 иитиллээччи күөн көрсөн аастылар. Дьүүллүүр сүбэҕэ үлэлээтилэр: Алексеева Яна Ивановна – оройуон үөрэгириитин салаатын оскуолаҕа киириэн иининээҕи саастаах оҕолору иитии салаатын сүрүннүүр специалиhа, Николаева Розалия Николаевна – «Кыталык» култуура киинин фольклор жанрдарыгар салайааччы, Саха Республикатын культура эйгэтин туйгуна, Рожин Максим Викторович – Саха Республикатын культура эйгэтин туйгуна, Ньурба куоратын депутата, Константинова Марта Васильевна – оройуоннааҕы о5о библиотекатын сэбиэдиссэйэ.

Күрэх саастарынан араарыллан ыытылынна. Ол курдук соҕотохтуу ааҕыыга 4 бөлөх: бастакы – 3-4 саастаахтар, иккис бөлөх – 4-5 саастаахтар, үhүс бөлөх – 5-6 саастаахтар, төрдүс бөлөх – 6-7 саастаахтар. Бөлөҕүнэн ааҕыыга: бастакы 3-4 састаахтар бөлөхтөрө, иккис 4-5 саастаахтар бөлөхтөрө , уьус – 5-6 саастаахтар бөлөхтөрө, тордус – 6-7 саастаахтар бөлөхтөрө. Күрэх түмүгүнэн маннык миэстэлэр таҕытсылар: соҕотохтуу чабырҕах ааҕыытыгар:

3-4 саастаахтар: 1 миэстэ – Амелия Иванова «Лесная сказка» уhуйаан, салайааччы Андреева Розалия Владимировна;

2 миэстэ – Васильев Любомир «Кэскил» уhуйаан, салайааччылар Осипова Вероника Павловна, Иванова Александра Сергеевна;

3 миэстэ – Степанов Аман – «Кэскил» уhуйаан, салайааччы Жирохова Сардана Григорьевна.

4-5 саастаахтар: 1 миэстэ – Егорова Валерия «Биhик» уhуйаан, Салайааччы Нюргуяна Владимирова;

2 миэстэ – Петрова Мия «Мичил» уhуйаан, салайааччы Рожина Розалия Ивановна;

3 миэстэ – Иванова Эльвира «Туллукчаана» уhуйаан, Хорула, салайааччылар Чочанова Наталия Викторовна, Николаева Олеся Николаевна.

5-6 саастаахтар: 1 миэстэ – Аржакова Селена – «Сардаҥа» уhуйаан, Малыкай, салайааччы Донская Татьяна Никандровна;

2 миэстэ – Наумов Алеша – «Аленушка» уhуйаан, салайааччылар Бочарова Надежда Васильевна, Кондратьева Мария Андреевна;

3 миэстэ – Кононова София Чаппанда оскуола-сад,  салайааччылар Иванова Дария Гаврильевна, Михайлова Наталия Михайловна.

6-7 саастаахтар: 1 миэстэ – Новгорордова Сайаана «Сардаҥа» уhуйаан, Малыкай, салайааччы Иванова Людмила Владимировна;

2 миэстэ – Типянов Павел «Туллукчаан» уhуйаан, салайааччы Петрова Мирослава Викторовна;

3 миэстэ – Семенова Виктория «Лесная сказка» уhуйаан, салайааччы Андреева Розалия Владимировна.

Болохтоон аагыыга:

3-4 саастаахтарга: 1 миэстэ – Ханалас оскуола-садын бөлөҕө, салайааччы Герасимова Клара Артуровна;

2 миэстэ – «Биьик» уьуйаан бөлөҕө , салайааччы Егорова Евдокия Ивановна;

3 миэстэ – Акана оскуола-садын бөлөҕө , салайааччы Сергеева Надежда Николаевна.

4-5 саастаахтарга:

1 миэстэ – «Кэскил» уьуйаан бөлөҕө, салайааччы Моисеева Маргарита Алексеевна;

2 миэстэ – «Ромашка» уhуйаан  бөлөҕө, салайааччылар Иванова Марина Сергеевна, Иванова Анна Евгеньевна, Софронова Мария Демьяновна;

3 миэстэ – «Биhик» уьуйаан бөлөҕө , салайааччылар Нюргуяна Владимировна.

5-6 саатаахтарга: 1 миэстэ – «Чуораанчык» уhуйаан бөлөҕө, салайааччы Ушканова Ольга Семеновна;

2 миэстэ – Дьаархан оскуола-сад бөлөҕө , салайааччы Иванова Маргарита Васильевна;

3 миэстэ – «Кыталык» уhуйаан кыргыттарын бөлөҕө, салайааччы  Иванова Любовь Михайловна, Угапьева Сардана Ивановна.

6-7 саастаахтарга: 1 миэстэ – «Родничок» уhуйаан бөлөҕө , салайааччы Максимова Айталина Николаевна;

2 миэстэ – «Ромашка» уhуйаан кыргыттарын бөлөҕө , салайааччы Иванова Марина Сергеевна, Александрова Мария Алексеевна, Алешина Лена Ивановна;

3 миэстэ – «Кэнчээри» уhуйаан бөлөҕө , салайааччы Сергеева Светлана Кононовна.

Ону таhынан номинацияларга:

«Саамай уhун тыыннаах чабырҕахсыт» анал ааты ылла Петрова Амелия, Yөдэй оскуола-сада, салайааччы Захарова Майя Алексеевна ,

«Саамай кыра чабырҕахсыт» анал аат иҥэрилиннэ Васильев Дьулуурга, 2 саастаах, Акана оскуола-сада.

Түмүгэр күрэх Кылаан кыайыылааҕынан:

Кыргыттарга ааттанна – Аржакова Селена – «Сардаҥа» уhуйаан, Малыкай, салайааччы Донская Татьяна Никандровна;

Уолаттарга – Наумов Алеша «Аленушка» уhуйаан, салайааччылар Бочарова Надежда Васильевна, Кондратьева Мария Андреевна.

Уоланнар ааҕыылара -2023

Былыр былыргыттан ыалга уол оҕо тѳрүүрүн ордук күүтэллэрэ, ордук үѳрэллэрэ. Ааты ааттатар, аҕа ууhун салҕыыр киhи кэлбит диэн буолара. Ол иhин уол оҕону кыра эрдэҕиттэн үлэттэн толлон турбат гына, суолга – иискэ, булка дьоҕурдаах гына иитэр эбиттэр. Эр киhи сатыахтааҕар барытыгар уhуйаллара, үѳрэтэллэрэ, эрчийэллэрэ.

Олунньу ый 28 күнүгэр Антоновкатааҕы «Ромашка» оҕо сайдар киинигэр оскуолаҕа киириэн иннинээҕи саастаах уоланнарга бэһис төгүлүн ыытыллар «Үлэ-киһини киэргэтэр» диэн уоланнар ааҕыылара буолан ааста. Саха сиригэр үлэ сыла биллэриллибитинэн уолаттар үлэҕэ аналлаах саха поэттарын хоһооннорун ааҕан иһитиннэрдилэр. Улуус уһуйааннарыттан барыта холбоон 40 уол оҕо кыттыыны ыллылар. Дьүүллүүр сүбэҕэ үлэлээтилэр: Чумпуров Роман Тимурович «Түһүлгэ» норуот айымньытын дьиэтин специалиһа, Егоров Ньургун Русланович «Ромашка» оҕону сайыннарар киин эти-хааны сайыннарар педагога, Сачарысов Максим Евгеньевич Октябрьскай нэһилиэк эдэр ыччатын специалиһа, Михайлов Ньургун Васильевич Ньурбатааҕы көһө сылдьар драматическай театр артыыһа. Оҕолору дьүүллүүр сүбэ үс бөлөххө арааран сыаналаата. Бастакы бөлөххө 4-5 саастаахтар 16 оҕо , иккис бөлөххө 6-7 саастаахтарга 17 оҕо  уонна үһүс бөлөххө саҥарар тылларыгар хааччахтаах оҕолорго 7 оҕо кытынна. Улуус уһуйааннарыттан барыта холбоон 40 уол оҕо кыттыыны ыллылар.

Күрэх түмүгүнэн: «Кылаан кыайыылаах» үрдүк аатын Ньурба куорат «Аленушка» уһуйаанын иитиллээччитэ Наумов Алеша сүктэ. Салайааччылара Кондратьева Мария Андреевна уонна Бочарова Надежда Васильевна.  Бастакы болоххо 1 урдэл- Бабаранов Алгыс «Родничок» оҕо саада, салайааччылар Петрова Елена Васильевна, Павлова Айыына Владимировна. 2 үрдэл- Амбросьев Андриян «Күнчээн» оҕо саада Маар нэһилиэгэ, салайааччы Саввинова Диана Егоровна. 3 үрдэл – Никифоров Айтал «Мичээр» оҕо саада Акана нэһилиэгэ, салайааччы Иванова Галина Николаевна. Иккис бөлөххө  1 үрдэл – Оконешников Кирилл «Кэскил» оҕону сайыннарар киин, салайааччылар Макарова Ксения Михайловна, Рожина Яна Семеновна.  2 үрдэл – Семенов Айгылаан Малдьаҕардааҕы «Чуораанчык» оҕону сайыннарар киин, салайааччы Попова Ньургуйаана Николаевна. 3 үрдэл – Павлов Никита «Северяночка» оҕо уһуйаана, салайааччылар Афанасьева Наталья Гаврильевна, Егорова Татьяна Ивановна. Үһүс бөлөххө 1 үрдэл – Николаева Арсений «Ромашка» оҕо сайдар киинэ, салайааччылар Софронова Мария Демьяновна, Иванова Анна Евгеньевна. 2 үрдэл – Кириллин Стас «Родничок» оҕо уһуйаана, салайааччылар Семенова Анастасия Семеновна, Саввинова Оксана Алексеевна. 3 үрдэл – Баишев Антон «Кэскил» оҕо сайдар киинэ, салайааччы Никифорова Аина Ивановна.

Ону таһынан номинацияларга: «Дорҕоонноох ааҕааччы» аатын сүктэ Иванов Виктор «Северяночка» оҕо уһуйаана, салайааччылар Афанасьева Наталья Гаврильевна, Егорова Татьяна Ивановна.«Умсулҕаннаах ааҕааччы» аат инэрилиннэ Ушканов Алданна «Кэскил» оҕо сайдар киинэ, салайааччылар Моисеева Маргарита Алексеевна, Моякунова Лидия Римовна. «Көһө сылдьар Ньурбатааҕы драм театр анал бирииһэ » туттарылынна Тихонов Сүргэҥҥэ «Ромашка» оҕону сайыннарар киин иитиллээчитэ, салайааччылар Александрова Мария Алексеевна уонна Алешина Лена Ивановна. «Көрөөччү биһирэбилэ» ананна Иванов Ньургуҥҥа, «Лесная сказка» оҕо сайдар киинин иитиллээччитигэр, салайааччы Егорова Людмила Анатольевна. «Иэйиилээх ааҕааччы» анал ааты сүктэ Иванов Ньургун «Кэскил» оҕо сайдар киинэ, Моисеева Маргарита Алексеевна, Моякунова Лидия Римовна. «Хомоҕой хоһоонньут» аат иҥэрилиннэ Ксенофонтов Сарыалга «Родничок» оҕо уһуйаана, «Кэскиллээх этээччи» ананна Васильев Платоҥҥа, «Ромашка» оҕо сайдар киинэ, салайааччы Софронова Мария Демьяновна, Иванова Анна Евгеньевна. «Ромашка оҕону сайыннарар киин анал бирииһэ» ананна Васильев Айталга,«Биһик» оҕо сайдар киинин иитиллээччитигэр.

«ОҔОҔУН САХАЛЫЫ САҤАРТ»

Күндү төрөппүт!

Билигин үгүс оҕо-ыччат төрөөбүт тылын билбэт кыһалҕата үөскээтэ. Тылы көйгөтүттэҕинэ, омук эстэр суолга үктэнэр. Кимин-тугун, ханнык омугун билбэт киһи силиһэ суох үүнээйи кэриэтэ буоллаҕа. Оннук киһи олох уларыйыытыгар бэлэм буолуо дуо, аныгы үйэ дьалхаанын, үтүөтүн-мөкүтүн тулуйуо дуо.

Онон ийэ тылбыт тыыннаах буоларын туһугар туһуламмыт үлэҕэ кыттыһар – биирдии бэйэбит ытык иэспит.  

Бу 200 саха тылын (100 аат тыл, 50 даҕааһын аат, 50 туохтуур) оҕолорбутугар билиһиннэриэххэ! Ыл да, туһанан киирэн бар. 

ААТ ТЫЛЛАР

Айылҕа көстүүлэрэ: буруо, былыт, долгун, көмнөх, кумах, кустук, күөл, күрдьүк, кытыл, лабаа, мутукча, муус, мыраан, ньургуһун, саҕах, силлиэ, сүүрүк, сэбирдэх, талах, таммах, тиит, туман, туос, уу, үрэх, хаар, хаптаһын, харалдьык, хардаҕас, харыйа, хатыҥ, хатырык, хонуу, чалбах, чох, чөҥөчөк, чыычаах уйата, ыллык,

Ас-үөл: күөрчэх, суорат, уоһах, үүт, чөчөгөй, эт,

Кыыл-көтөр, үөн-көйүүр: ат,  биэ, кынат, ньирэй, кулунчук, оҕус, таба, туйах, тумус, хороон, ынах, чыычаах, элиэ, лыах, ооҕуй оҕус, кымырдаҕас, тигээйи, хомурдуос,

Киһи этэ-сиинэ: агдака, буут, бэгэччэк, бэрбээкэй, көҕүс, ис, кыламан, моой, орой, мурун, сарын, кэтэх, сутурук, сүнньү, сото, суһуох, саас, сүүс, түөс, уллуҥах, тарбах, уос, халтаһа, хары, харах, чанчык, чэчэгэй,

Олох-дьаһах көстүүтэ: өйүө, оһох, дэйбиир, тоһоҕо, кыптыый, күрдьэх, атырдьах, муҥха, куйуур,  ыаҕас, чороон, 

хотон, үктэл, түптэ, балаҕан, ураһа, түннүк, аан, үөлэс, сэргэ, далаһа, күрүө, тиэргэн, дал,

Таҥас-сап: Этэрбэс, сон, үтүлүк, бэргэһэ, моойторук. 

ДАҔААҺЫН ААТТАР

Майгы-сигили: аһыныгас, имигэс, куттас, кыҥкый, өһөс, сэмэй, сэргэх, үтүө, хорсун, эйэҕэс, 

Дьүһүн, хаачыстыба: бүрэ, быһаҕас, быһый, бытаан, дириҥ, иҥэмтиэлээх, киэҥ, кыараҕас, кылабачыгас, кылгас, кыра, кытаанах, кэбирэх, кэрэ, минньигэс, мөдөөт, наҕыл, намыһах, нарын, ньолбуһах, сымнаҕас, толору, тотоойу, төгүрүк, улахан, уһуктаах, уһун, үрдүк, сатыы, суон, сытыы, сыппах, токур, туруору, хаптаҕай, ырыган, ыһыллаҕас, халыҥ, хатыылаах, хараҥа, чаҕылхай, чычаас, эдэр, эмис,

Өҥ-дьүһүн: маҥан, хара, кыһыл, саһархай, үрүҥ, кугас, от күөх, халлаан күөх.

 

 ТУОХТУУРДАР

Хамсааһын: аах, алҕаа, араар, арбай, ботугураа, бөкчөй, бултаа, былдьас, дьиэрэҥкэйдээ, кистээ,  кылый, кэдэй, кэл, миин, махтан, мичээрдээ, ой, олор, охсус, өҥөй, сибигинэй, сос, сот, сүк, сүүр, сыыл, тардыалаа, тоҥсуй, төҥкөй, тыыллаҥнаа, тэп, умус, үөмп, үөрэн, хаамп, ханньай, харбаа, хаһыытаа, хомуй, холбоо, чохчой, чуумпур, чэпчээ, ыт, 

Турук: ай, албыннаа, киһиргээ, киэн тутун, көҥөн, кыҥкыйдаа, кыыһырыс, санаарҕаа, сэҥээр, толкуйдаа, үөр, хомой, эйэлэс.

Албастар, ньымалар манныктар – 

  • Тыллары күннэтэ 3-5 тылтан саҕалаан, сарсыарда эбэтэр киэһэ, аҕыйах мүнүүтэни аттаран, хатылыахха. Утуму быспакка үөрэтэр диэн ситиһии биир төрдө буолар.
  • “Судургуттан – уустукка” диэн ньыманы туһаныахха. Ол аата күн, халлаан, сүүр, олор, сирэй, харах диэн тыллартан уустугурдан, кустук, саҕах, чохчой, кэдэй, бэрбээкэй, сис диэн тылларга аргыый аҕай көһүөххэ сөп.
  • Оҕо дьарыгын тирэх оҥостуохха. Ырыаһыт оҕоҕо дорҕоон, салгын, ырыа, эҕирий, тыҥа, агдака диэн өйдөбүллэр чугас буолуохтара.
  • Эбэтэр тылы туттуллар эйгэтинэн аттарыахха. Сааскы дьыл кэмигэр чалбах, муус чопчу, бадараан, таммах тыллары үөрэтиэххэ, кыһынын күрдьүк, хаар кыырпаҕа, күдэн, чысхаан, сайын барахсан үүннэҕинэ, хатыҥ, хонуу, мутукча, чаҕылҕан, үрэх, собо диэн тыллары таарыччы санатыахха. Тыа сиригэр олорор буоллахха, алаас, үөр сылгы, булгунньах, хардаҕас, куоракка олорор буоллахха, өрүс, түннүк, ыллык, тохтобул, кытыл диэн тыллар дөбөҥнүк өйдөнүөхтэрэ.
  • Дьиҥэр, ханнык да ньыма, албас суох. Сүрэххит хайдах этэринэн табыгастааҕын таайан, хайдах туһанарыҥ көҥүл!      Тылы сайыннарар үлэни учууталга эрэ найылаабакка, оҕолорбутун кытта үөрэ-көтө дьарыктаныахха, сэһэргэһиэххэ, төрөөбүт тылбыт нөҥүө өссө чугасыһыахха. Оҕо төрөөбүт тылынан саҥардаҕына, ийэни-аҕаны, эбэни-эһэни кытта биир эйгэлээх буола түһэр, өйдөһөр, өйөһөр, төрүттэрин, айылҕатын, дойдутун кытта көстүбэт ситиминэн ситимнэнэр.

Хас биирдии саха киһитэ, идэҕиттэн, үлэлиир эйгэҕиттэн тутулуга суох тылы туруулаһар үтүө үлэҕэ кыттыс! Омукпут кэскиллээх, сарсыҥҥылаах буоларыгар эн эмиэ тус кылааккын киллэр!

 

По каким правилам будут продлевать пособия, которые семья уже получает с прошлого года?

Когда закончится срок назначения выплат, которые были назначены до 1 января 2023 года, нужно будет подать новое заявление уже на единое пособие. Исключение – родители детей в возрасте до 3 лет, рожденных до 31 декабря 2022 года.
Родители детей, родившихся до 31 декабря 2022 года включительно, смогут выбирать: оформлять единое пособие или выплаты на детей до 3 лет по старым правилам до достижения ребенком 3-летнего возраста.
Напоминаем, что после введения единого пособия семьи могут выбрать — перейти на единое пособие или сохранить ранее назначенные выплаты до окончания срока их назначения.
Получать одновременно единое пособие и пособие, оформленное по старым правилам, на одного и того же ребенка нельзя.
Обо всех правилах назначения единого пособия в постах:
Основные правила назначения
Какие учитываются доходы
Что такое «правило нулевого дохода»
Как учитывается имущество

#минтруд_разъясняет #единое_пособие

Условия выплаты из маткапитала до 3 лет в 2023 году

  1. До 2023 года выплата из маткапитала до 3 лет назначалась только на второго ребенка. Теперь ее можно получить на любого по счету — в том числе первого, третьего и последующего.
    Постановление Правительства от 01.02.2023 № 133
    Основные условия
    Среднедушевой доход семьи в расчетном периоде не более двух прожиточных минимумов на душу населения в регионе.
    Есть неиспользованный остаток маткапитала.
    Имущество и правило нулевого дохода не учитывается.
    Перечень учитываемых доходов — в п. 25 Правил. Не учитываются доходы из п. 29 Правил.
    Назначение
    Заявление можно подать через Госуслуги или в клиентскую службу СФР.
    При обращении не позднее 3 месяцев с месяца рождения ребенка выплата назначается с месяца рождения. Если позже — с месяца обращения.
    Период — на 12 месяцев, но не позднее 3-летия ребенка.
    Заявление на продление можно подать в последний месяц периода.
    Подать заявление
    Размер
    Один прожиточный  минимум на ребенка в  регионе. Всегда за полный месяц.
    Выплата уменьшает остаток маткапитала.
    Первая выплата после назначения — в течение 5 рабочих дней.
    Потом — 3 числа следующего месяца на счет в банке или до 25 числа по почте.
    Отказ
    В любое время семья может отказаться от выплаты и направить остаток маткапитала на другие цели.
    Сочетание разных выплат
    Одновременно с выплатой из маткапитала на того же ребенка можно получать единое пособие с учетом комплексной оценки нуждаемости.
    Если на первого или третьего ребенка назначена выплата до 3 лет из бюджета, выплата из маткапитала по новым правилам на него не назначается. Одновременно их получать нельзя. Но можно обратиться за единым пособием на этих детей и выплатой до 3 лет из маткапитала по новым правилам.
    Какие выплаты можно получать с единым пособием
    Отмена выплаты из маткапитала при назначении единого пособия

    #маткапитал

«Сахалыы саҥа сарсыҥҥытын саргылыах…»

Билгэ Хаан ыйыгар 10 күнүгэр Саха норуотун тылын, литературатын уонна баай култууратын кэнчээри ыччакка тиэрдэр, тылбыт сайдыытыгар үлэлэһэр дьоммут кыттыылаах бииргэ түмэр Ийэ тыл уонна Олоҥхо декадатынан, «Култуура уонна үөрэҕирии» бырайыак чэрчитинэн «Сахалыы саҥа сарсыҥҥытын саргылыах…» стратегическэй сиэссийэ Н. Харитонов – Чуор аатынан «Кыталык» култуура дыбарыаһыгар буолан ааста.
Биһиги II өрөспүүбүлүкэтээҕи саха тылын, литературатын уонна култууратын учууталларын Ньурба оройуонун делегаттара сиэссийэ бастакы чааһыгар сийиэскэ буолбут тэрээһиннэри билиһиннэрдибит, сырдаттыбыт. Ол курдук аныгы уларыйа турар, глобализация күүскэ киирэр кэмигэр олоҥхону тирэх оҥостон оҕону иитии тула; о5ону төрөөбүт айыл5атыгар сөп түбэһиннэрэн, алтыһыннаран норуот тылынан уус–уран айымньытыгар сыһыаран, дьыл, кэм – кэрдии хаамыытынан салайтаран, ол аата о5ону төрүт үгэскэ олоҕуран иитии — үөрэтии, уһуйуу туһунан; иитэр үөрэтэр бырагыраамаларга  методическай көмө, ыйынньыктар, босуобуйалар, ньымар туһунан.
Сиэссийэ сүрүн чааһыгар бөлөҕүнэн үлэҕэ «Төрүт эйгэни олохтооhун» оскуола иннинээҕи саастаах оҕолорго, оскуола оҕолоругар, төрөппүттэргэ төрүт эйгэни хайдах тэрийэрбитин  санаа атастаһан, кэпсэтэн, ырытан баран,төрөөбүт тылбытын, төрүт култуурабытын оҕолорбутугар иҥэрэргэ маннык үлэлэри ыытыахха диэн сүбэлэстибит:
1. Ийэ тыл дьиэ кэргэҥҥэ олохсуйарын туһугар детсадка кэлиэхтээх оҕолор төрөппүттэрин кытта үлэни оҕо төрүөн инниттэн саҕалаан ыытыахха диэн, онно билигин тэриллэн үлэлии сылдьар консультативно методическай киин төрөппүттэри кытта үлэни күүһүрдүөххэ наада диэн. Ньурба оруойуонугар 2020 сылтан 23 уһуйааммытыгар төрөппүттэргэ оҕону иитэргэ сайыннаррарга методическай, педагогическай, диагностическай көмөлтө сүбэ биэрэр кииннэр, пууннар тэриллэн үлэлии тураллар.
2. Оҕо төрөөбүт төрүт тылынан саҥарарыгар оскуола оҕолорун төрөппүттэрин кытта туhаннаах улэни, күрэстэри ыытарга (“Дьиэ кэргэн төрүт тылынан ааҕыылара”, “Биһик ырыа”, “Аман  Өс” о.д.а.). Бу күрэстэр уһуйааҥҥа, оскуола алын сүһүөх кылаастарыгар ыытыллаллар, орто сүһүөхтэн саҕалаан маннык күрэстэр тэриллибэттэр.
3. Ньурба оройуонугар уһуйааннар үксүлэрэ былааннарын, бырааһынньыктар барылларын нууччалыы суруйаллар. Төрөөбүт тылыгар олоҕурар уһуйааннарга төрүт тылы көмө тыл курдук көрбөккө сүрүн тирэх оҥостон эйгэни тэрийиини, ол курдук программалары, былааннары, мунньахтары, арааһынай тэрээһиннэри, иитии үөрэтии үлэтин быһаарсыытын төрөөбүт тылбытынан ытааһын эрэ буолбакка суруга бичигэ кытта төрөөбүт тылынан буоллун диэн.  Аны куорат иһигэр баар уһуйааннарбыт нууччалыы ааттаахтар.
4. Оҕоҕо ааҕыллар кинигэлэргэ, кинигэ ойуутугар, оҕо оонньуурдарыгар, оонньууларыгар оҕо сааЬыгар сөп түбэһэригэр анал хамыыһыйа проверканы-экспертизаны тэрийиххэ диэн. Уһуйаан, оскуола үлэһиттэрэ үксүн бэйэлэрэ айбыт сахалыы иитэр-үөрэтэр босуобуйаларынан оҕолорун үөрэтэллэр, сайынараллар, уһуйаллар, ол үлэлэрин дьаһайар, түмэр, көмөлөһөр Ньурба үөрэх управлениятыгар ставка көрүллэрэ буоллар.
5. Уһуйааҥҥа, оскуолаҕа саха норуотун кутун сүрүн, үтүө өйүн санаатын иҥэрэр сыалтан култуура үлэһиттэрин эбии үөрэхтээһиҥҥэ, кылаас чаастарга, саха литературатын уруоктарыгар киллэриэххэ диэн. Төрүт култуурабытыгар фольклор араас жанрдарынан, хайысхаларынан оҕолору уһуйарга.
6. Сааскы, сайыҥҥы, күһүҥҥү, кыһыҥҥы оҕолор каникулларын бириэмэлэригэрэр оҕолор лааҕырдарыгар култуура үлэһиттэрин кытта култуурнай арааһынай хайысхалаах экспедициялары: фольклор, олонхо, түмэл, тыйаатыр, киинэ уо.д.а. тэрийэргэ.
7. Оҕоҕо аналлаах сахалыы тыллаах контеннары оҥоруу уонна хайысхаларын элбэтиэххэ, платформаҕа туттар бары элэмиэннэрэ эмиэ сахалыы тылынан буоллар диэн биир санааҕа кэлбиппит.
Бу эппит этиилэрбит олоххо киирэллэрин баҕарыаҕыҥ.
«Култуура уонна үөрэҕирии» бырайыак чэрчитинэн «Сахалыы саҥа сарсыҥҥытын саргылыах…» оройуоннааҕы стратегическэй сиэссийэни тэрийбит Ньурба оройуонун култуура департаменыгар, Н. Харитонов – Чуор аатынан «Кыталык» култуура дыбарыаһыгар, сиэссийэ үлэтигэр көхтөөхтүк кыттыбыт дьоннорбутугар барҕа махталбытын тириэрдэбит.

Кириллина Е.В., Ньурба оройуонун үөрэҕирии управлениятын оскуола иннинээҕи үөрэх отделын салайааччыта